معرفی توریسم درمانی

 
توریسم درمانی
مقدمه
 هرچند جهانگردی دارای قدمت دیرینه ای است اما از دهه 60 قرن گذشته بود که توسط اقتصاددانان توسعه، جهانگردی در ردیف صنعت قرار گرفت و با عنوان صنعت گردشگری در جهان مطرح شد. صنعت گردشگری به عنوان یکی از مهم ترین و پر درآمد ترین صنایع جهان در آغاز هزاره سوم به شمار می رود که بخش قابل توجهی از درآمد های ارزی کشورها را به خود اختصاص می دهد.
توسعه صنعت توریسم برای اغلب کشورها به عنوان منبع درآمدزایی ، اشتغالزایی ، رشد بخش خصوصی و توسعه زیرساخت ها شناخته شده و به سمت تخصصی کردن توریسم حرکت کرده و حوزه های گردشگری تخصصی پرجاذبه ای همچون گردشگری فرهنگی، ماجراجویانه و سلامت را ایجاد کرده اند. گردشگری سلامت انتخابی برای کسانی است که با توجه بیشتر به سلامتی و رفاه خود، قصد دوری از زندگی پر استرس روزمره خود را دارند. این افراد معمولا برای ارتقاء سلامتی یا درمان بیماری خود اقدام به مسافرت می کنند.
توریسم درمانی عبارت است از افراد و گروههایی که برای استفاده از تغییرات آب و هوا، با اهداف پزشکی و درمانی  همچون استفاده از آب های معدنی، گذراندن دوران نقاهت، معالجه و نظایر آن اقدام به مسافرت می کنند.
اما در میان تعریف های سازمان جهانی گردشگری، اصطلاحات دیگری هم وجود دارند که دامنه گردشگری سلامت را گسترده تر می کنند.
گردشگری تندرستی (Wellness Tourism)
این واژه به مسافرت توریست به دهکده های سلامت و مناطق دارای چشمه های آب معدنی و آب گرم ( اشاره می کند. در این نوع سفر توریست برای رهایی از تنش های زندگی روزمره و تجدید قوا بدون مداخله و نظارت پزشکی راهی سفر می شود. معمولا این توریست ها بیماری جسمی مشخصی ندارند و بیشتر در پی بهره مندی از طبیعت شفابخش مناطق دیگر هستند.
گردشگری درمانی (Curative Tourism) : این واژه به معنای مسافرت توریست به منظور استفاده از منابع درمانی طبیعی(آبهای معدنی، نمک، لجن و غیره) است که معمولا برای درمان برخی بیماری ها یا گذران دوران نقاهت تحت نظارت و مداخله پزشکی صورت می گیرد. این نوع از گردشگری هم این روزها مورد توجه مسئولان گردشگری کشور قرار گرفته است. به خصوص لجن درمانی که طبیعت ایران را در میان کشورهای همسایه به شدت محبوب کرده است.
گردشگری پزشکی (Medical Tourism) :  نوع دیگری از گردشگری سلامت است که در آن مسافرت به منظور درمان بیماری های جسمی یا انجام نوعی از عمل های جراحی تحت نظارت پزشکان در بیمارستان ها و مراکز درمانی ، انجام می شود. در این نوع از گردشگری سلامت، بیمار ممکن است پس از درمان و معالجه نیازمند استفاده از فضاها و خدمات گردشگری درمانی(مانند آبگرم ها) باشد که در این صورت ممکن است گردشگری او با سفر به نقاطی که این امکانات را دارند تکمیل شود.
 
تاریخچه
گردشگر درمانی همیشه وجود داشته ولی تا قبل از قرن هجدهم اهمیت چندانی برای آن قائل نبودند . در انگلستان این بخش به شهرهای دارای چشمه‌های آب گرم اختصاص داشت و عموماً مناطقی که آب‌های معدنی داشتند برای درمان امراض مختلف از بیماری‌های روده‌ای گرفته تا کبدی و برونشیت مورد توجه قرار می‌گرفتند.
در سال 82 برای اولین بار توریسم درمانی در گردشگری ایران از سوی وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت؛ برای همین دولت ایران بر اساس برنامه ریزی های خود می بایست تا پایان برنامه چهارم توسعه  30درصد از نیازهای درمانی و بهداشتی کشور را از طریق صدور کالا، خدمات پزشکی و توریسم درمانی فراهم می کرد.
 
ظرفیت‏های درمانی استان قزوین ( پزشکی ، درمانی و ... )
از ظرفیت های درمانی استان قزوین می توان به وجود شاغلان حرفه پزشکی مجرب و کارآمد، تجهیزات و تکنولوژی پزشکی تخصصی و به روز، سرآمدی در عمل های جراحی تخصصی و فوق تخصصی به ویژه در زمینه چشم، ترمیمی و زیبایی و پایین بودن هزینه های درمان در مقایسه با تهران اشاره کرد.
 
مهمترین موانع گردشگری پزشکی استان قزوین
یکی از مهم ترین موانع پیش روی توریسم درمانی استان، نبود فرودگاه در شهر قزوین می باشد که الزاماً بایستی از طریق پرواز به تهران و طی مسافت این شهر تا قزوین از طریق زمینی انجام می شود. با توجه به این محدودیت و وجود امکانات پزشکی و درمانی بهتر در شهر تهران، بالطبع تمایل سفر با اهداف درمانی به استان قزوین کاهش خواهد یافت.
عدم تطابق بیمارستانهای موجود با استانداردهای بین المللی از نظر فضای فیزیکی و امکانات رفاهی، نبود هتلهای استاندارد یا اقامتگاههای مناسب برای همراهان در محدوده بیمارستان و حتی در شهر و عدم وجود سیاست ملی مناسب برای شناسایی و تحت نظارت داشتن خطراتی که متوجه زندگی، سلامتی، اموال و منافع اقتصادی توریست ها می شود از دیگر موانع مهم برای ترویج توریسم درمانی در استان می باشد.
 
برخی کشورهای پیشرو در صنعت گردشگری سلامت
شرحی بر توریسم درمانی در جهان
ترکیبی از عوامل متعددی موجب رشد صعودی گرایش مردم به مسافرت های پزشکی شده است که شامل : هزینه بالای زندگی در کشورهای صنعتی، آسان شدن مسافرت های بین المللی و اصلاح و بهبود سطح تکنولوژی و استاندارهای پزشکی در بسیاری از کشورهای جهان می باشد.
یک دلیل کشش به سوی مسافرت پزشکی، راحتی آن در مقایسه با کشورهای دیگر است.در برخی کشورها که سیستم خدمات درمانی عمومی متداول است معمولاً زمان زیادی برای پاسخگویی به نیاز شهروندان صرف می شود و بیماران ناگزیرند مدت طولانی در انتظار رسیدگی به وضعیتشان باشند، نظیر پیوند مفصل ران که در انگلستان و کانادا یک سال و یا بیشتر باید در نوبت منتظر ماند . لیکن در سنگاپور، تایلند، فیلیپین، یا بنگلور هند یک بیمار می تواند یک روز پس از ورود ، تحت مراقبت و درمان قرار گیرد.
از دلایلی که موجب می شود افراد با هدف درمان مسافرت کنند می توان به هزینه پایین مراقبت های پزشکی، جستجو برای یافتن یک پزشک متخصص و با تجربه، کیفت مناسب خدمات درمانی، ایمنی و کوتاه تر بودن زمان انتظار برای درمان اشاره کرد. سال 2005  تعداد افراد در حال انتظار برای درمان 782 هزار و 936 نفر بوده است که یک رکورد در جهان محسوب می شود. تعداد این افراد در آفریقای جنوبی، به میزان کمتر از یک دهم پایین تر از ایالات متحده آمریکا یا اروپا غربی بوده است.
یک پیوند دریچه قلب حدود 200 هزار دلار و حتی بیشتر ، در آمریکا هزینه دارد در حالی که در هندوستان و فیلیپین تنها 10 هزار دلار برآورد می شود . هزینه یک Bridge فلزی دندان که درآمریکا 5500 دلار است، در هندوستان و بولیوی 500 دلار در فیلیپین به  200 دلار می رسد و به همین ترتیب، هزینه پیوند زانو در تایلند همراه با 6 روز فیزیوتراپی حدود یک پنجم ایالات متحده است و عمل لیزیک چشم با هزینه 3700 دلار در آمریکا، در بسیاری از کشورهای با رویکرد توریسم درمانی حدود 730 دلار برآورد می گردد. علاوه بر این، در حالی که عمل های زیبایی صورت که در آمریکا ممکن است، حدود  20 هزار دلار هزینه ایجاد کند در کشورهایی چون : آفریقای جنوبی، فیلپین، و بولیوی بین  2300 تا 2700 دلار است.
جوینده های درمان و سلامتی از هر کجای دنیا می توانند به یک کشور وارد شده و تحت خدمات و مراقبت های پزشکی در زمینه های چون : سرطان ها، بیماری‌های مغز و اعصاب، جراحی های پیوند اعضا، عمل های زیبایی و غیره قرار گیرند. از جمله کشورهایی که عمدتاً پذیرای توریست های درمانی هستند می توان کشورهایی چون : برونئی، کوبا، هنگ کنگ، مجارستان، هندوستان، اسرائیل، اردن، لیتوانی، مالزی، فیلیپن، سنگاپور، تایلند و اخیراً امارات متحده عربی (دوبی) را نام برد . همچنین کشورهایی که در زمینه عمل های زیبایی مورد توجه هستند بطور عمده عبارتند از : آرژانتین، بولیوی، برزیل، کاستاریکا، مکزیک و ترکیه ، در اروپا نیز، کشورهای بلژیک و لهستان به کسب و کار توریسم درمانی اشتغال دارند. جالب اینکه، کشور آفریقای جنوبی با شعار " جراحی زیبایی صورت همراه با دیدن حیات وحش " برای جلب توریست های درمانی تلاش می کند . در کشوری مانند ایالات متحده آمریکا با آن همه خدمات بیمه و درمان های کیفی و سطح بالا، پرداختن به کسب و کار توریسم درمانی یک ریسک محسوب می شود. ذکر نمونه ای کافی است که دلیل این رویکرد را در آمریکا نشان دهد و آن تغییر گرایش عده زیادی از بیماران کشورهای خاورمیانه در سال 2006 بود که ترجیح دادند برای معالجات خود به هنگ کنگ و سنگاپور مراجعه کنند. برای آگاهی از وضعیت توریسم درمانی در چند قطب این کسب و کار در جهان ذیلاً به آنها می پردازیم.
 
فیلیپین:
توریسم درمانی در فیلیپین از استاندارد بسیار بالایی برخوردار است و فیلیپینی ها می توانند در تمام زمینه های پزشکی ، با بهره گیری از کادر پزشکی مجرب و دارای شهرت به ویژه در شهر مانیل پایتخت فیلیپین، خدمات درمانی درخشانی را ارائه کنند . در اهمیت سطح پزشکی فیلیپین و بنا بر نظر بسیاری از "توریست بیماران " که به این کشور سفر کرده اند، گفته می شود: اگر به آمریکا بروید نزد 20 نفر تبلیغ خواهید کرد!
فیلیپین به عنوان یک مرکز توریسم درمانی و همچنین یک سرزمین جذاب برای تعطیلات شناخته شده است . دلیل این امر، بهره مندی از پزشکان برجسته در سطح جهانی ، تکنولوژی مدرن، سطح مراقبت و درمان بسیار یگانه و ممتاز در جهان با هزینه ای بسیار ارزان است.  بهترین کلینیک ها و بیمارستان ها در این کشور واقع شده است که با گرمی و مهمان نوازی فیلیپینی و تسهیلات موجود، محیطی مطلوب را برای استراحت و درمان فراهم می کنند . همچنین در فیلیپین بهترین چشمه های آب معدنی جهان نیز واقع شده اند که بسیاری از توریست ها را به سوی خود جذب می کند.
هندوستان:
هندوستان یکی از پر طرفدارترین مقاصد توریست های درمان جو در جهان است . خصوصاً در زمینه جراحی قلب و پیوند استخوان ران و دیگر زمینه های پزشکی ، هندوستان به عنوان یک رهبر جهانی در عرصه خدمات پزشکی شناخته شده است.
در طول سالهای 2005 و 2006 هیچ کشوری در زمینه توریسم درمانی با هندوستان قابل مقایسه نبوده است و دولت و بخش خصوصی هند بر هدف ارتقای خدمات توریسم درمانی و تبدیل شبه قاره هند به یک قطب یگانه دراین زمینه آگاه هستند . هزینه درمانی در هندوستان با تفاوت زیادی پایین تر از هزینه خدمات پزشکی در کشورهای توسعه یافته ای چون آمریکا و انگلستان است .برآورد شده بود که ارزش صادرات خدمات ناشی از توریسم درمانی هندوستان تا سال  2012 به 2 میلیارد دلار در سال برسد . در سال 2003  نیز جاسوانت سینگ، وزیر دارایی وقت هند، تاکید داشت که هندوستان به مقصد بهداشت جهانی بدل می شود. ، طبق آمار منتشره در وب سایت www.indian-medical-tourism.com    تا ژانویه 2007 ، 3/3 میلیون توریست از هندوستان بازدید کرده اند که حدود 5 میلیارد دلار عایدی، داشته است.  این موفقیت هندوستان در شرایطی است که شورای جهانی جهانگردی و گردشگری مدعی است که صنعت توریسم جهانی سالانه 8/8 درصد رشد نشان می دهد. لذا آن دسته از کشورها که بتوانند بر این صنعت متمرکز شوند به منافع بالایی خواهند رسید.
 
سنگاپور:
کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی سنگاپور در سطح عالی ارزیابی می شود . ایمنی، مورد اعتماد بودن، همراه با تحقیقات پیشرفته و اعتبار بین المللی کشور در زمینه پزشکی، آن را به یک مرکز رهبری در آسیا بدل کرده است . سنگاپور با 9 بیمارستان و 2 مرکز خدمات پزشکی توانسته است به اعتبار نامه کمیسیون مشترک بین المللی آمریکا (JCI)  دست یابد.
بر اساس آمارهای مندرج در وب سایت رسمی  www.singaporemedicine.com در سال  2005 تعداد 374 هزار مسافر با هدف دریافت خدمات درمانی و معالجه به سنگاپور ، آمده اند . عده زیادی از بیماران از کشورهای همسایه نظیر مالزی و اندونزی بوده اند، اگرچه تعداد بیمارانی که از کشورهای هند و چین، جنوب آسیا، خاورمیانه و چین به سنگاپور می آیند ، در حال افزایش است .ضمن اینکه، بیمارانی از کشورهای توسعه یافته نظیر ایالات متحده آمریکا هم برای معالجات پزشکی به سنگاپور مسافرت کرده اند.
اخبار زیادی نیز از نوآوری های پزشکی در سنگاپور نظیر جداسازی موفق دو قلوهای به هم چسبیده نپالی در سال 2001 و همچنین جراحی های سخت چشم و دندان در صدر عناوین مهم ترین روزنامه ها و نشریات جهان منتشر شده است . از 12 تا 15 دسامبر 2006 آذر ماه (1385) ، سنگاپور میزبانی "اولین کنفرانس بین المللی مسافرت های پزشکی "را برعهده داشت که در این رخداد چهار روزه، مدعوین و خبرنگارانی از 21 کشور جهان حضور داشتند و در جریان این کنفرانس، موضوعات و چالش های پیش روی صنعت بین المللی توریسم پزشکی مورد بحث قرار گرفت.
در اواخر سال 2006 ، بیمارستان های سنگاپور موفق به اخذ گواهینامه اعتبار از سوی کمیسیون مشترک بین المللی آمریکا (JCI )شدند و این مراکز درمانی در تلاش برای اخذ گواهی های مشابهی در سیستم های اروپایی و آسیایی نیز هستند.
 
تایلند:
توریسم پزشکی یک بخش در حال رشد از صنعت توریسم تایلند است . هزینه درمان در بیمارستان های تایلند در مقایسه با آمریکا بسیار پایین است ضمن اینکه، مراقبت ها و پرستاری در سطح بالایی ارائه می‌شود . در سال 2005 ، فقط در یک بیمارستان در شهر بانگکوک 150 هزار بیمار پذیرفته شده اند و در سال 2006 نیز توریسم درمانی حدود 82/1 میلیارد دلار برای این کشور عایدی داشته است.
بیمارستان های تایلند برای ارائه خدمات درمانی به توریست ها آماده اند و حتی برخی از آنها خدمات ترجمه در 22 زبان دنیا، علاوه بر زبان انگلیسی، نیز ارائه می کنند. لازم به ذکر است، که سیستم خدمات پزشکی نوین در تایلند از سیستم پزشکی آمریکا الهام می گیرد و دلیل این امر نیز گرایش خاندان سلطنتی تایلند به تحصیل شهروندان در دانشگاه معتبر آمریکا نظیر دانشگاه هاروارد بوده است.
امروزه بسیاری از پزشکان تایلندی دارای بورد تخصصی از امریکا هستند و تعدادی از بیمارستان های تایلند، تسهیلات و خدمات مشاوره خود را از آمریکا دریافت می دارند، این گرایش سبب شده است که سیستم سلامت و بهداشت تایلند از نظر کیفی در وضع مطلوبی قرار گیرد . سالانه بالغ بر یک میلیون مسافر برای معالجه و درمان و همچنین جراحی های زیبایی عازم تایلند می شوند . گذشته از این وضعیت مطلوب، مسائلی نیز برای توریسم درمانی تایلند وجود دارد که مهم ترین آنها ناشی از وجود برخی بیماری های واگیر در این کشور است که آمریکاییان و اروپاییان را از سفر به آنجا برحذر می دارد.
 
مهمترین زیرساخت‏های لازم در گردشگری سلامت
سازمان جهانی توریسم یکی از آژانس های وابسته به سازمان ملل متحد است که دارای  141 کشور عضو از جمله جمهوری اسلامی ایران می باشد.
هشتم مهر 1383و در روز جهانی توریسم ، فرانسیسکو فرانجیالی دبیر کل سازمان جهانی توریسم در سفر کوتاهی به ایران ضمن ملاقات با رئیس جمهور اظهار امیدواری کرد که ایران در آینده نزدیک جایگاه شایسته خود را در صنعت توریسم جهانی کسب کند.
سازمان جهانی توریسم در نهمین اجلاس خود (1991 بوئنوس آیرس، آرژانتین ( به منظور تدوین استاندارد جهانی و همگون برای تأمین ایمنی توریست ها قطعنامه های « تدابیر پیشنهادی برای ایمنی توریسم » - که به اختصار تدابیر پیشنهادی خوانده می شد-  را تصویب کرد.
این قطعنامه مشتمل بر 4 ماده است:
قطعنامه شماره28470 A/RES
ماده اول " تضمین ایمنی"
حوزه تدابیر پیشنهادی را در پنج بند تعریف کرده و هدف این تدابیر را تضمین ایمنی توریست های بین المللی و همچنین گردشگران داخلی عنوان می کند . در این ماده ، تعریف حقوقی " توریست " نیز از منظر سازمان جهانی توریسم تعیین شده است.
آنچه بیشتر به موضوع این مجموعه مربوط می شود در مواد دوم و سوم این قطعنامه منظورشده است.
 
ماده دوم" تدابیر پیشگیرانه "
بند اول این ماده هدف اصلی قطعنامه را به شرح زیر بیان می دارد:
هر کشور باید حوزه و میزان خطراتی را که متوجه زندگی، سلامتی، اموال و منافع اقتصادی توریست ها می شود شناسایی و تحت نظارت داشته و یک سیاست ملی مناسب را درکشور خود برای پیشگیری از خطرات یاد شده تدوین کند.
بند دوم این ماده نحوه اجرای بند اول را بشرح زیر بیان می کند.
هر کشور باید تدابیر لازم زیر را اجرا کند:
الف:  شناسایی خطرات بالقوه ای که توریست ها را در طول سفر و اقامت توریستی تهدید می کند.
ب:  تدوین استانداردهای لازم ایمنی در مناطق توریستی و تضمین اجرای این استانداردها
ج:  تدوین رهنمودهای لازم برای تور گردانان و مسئولان اماکن توریستی در رابطه با خطرات فوق.
د:  تضمین حمایت لازم نیروهای انتظامی از توریستها.
و : تدوین و تهیه اطلاعات جامع و لازم مربوط به ایمنی توریسم و ارائه به همه توریست ها) خارجی و داخلی( و دست اندکاران توریسم شامل:
 
1-قوانین مربوط به ایمنی توریسم
2- اقدامات لازم امنیتی در محل رفت و آمد توریست ها ( فرودگاه، پایانه ها، ...)
3- توضیح خطراتی که در اماکن و مناطق توریستی وجود دارد.
4-خطرات بهداشتی و روشهای مقابله با آنها
5- خدماتی که در دسترس توریست ها قرار دارد.
6-حمایت از توریست ها و وسایل حمل و نقل آنها در برابر سوء استفاده قاچاقچیان مواد مخدر
7- تضمین و تامین آموزش تورگردانان و دست اندرکاران توریسم در رابطه با مسائل ایمنی توریسم
8- ترویج و تهیه بیمه های لازم مسافرتی برای توریست ها و ایجاد امکان دسترسی آنها به این نوع بیمه ها
9- ترویج و تهیه وقوانین مسئولیت در اماکن و مناطق توریستی و ایجاد امکان دسترسی توریست ها به این نوع قوانین
10- تدوین سیاست ملی و خدمات لازم در رابطه با سلامتی توریست ها از جمله ایجاد یک سیستم گزارش دهی مشکلات درمانی توریست ها
 
 
 
ماده سوم: تامین خدمات کمک رسانی برای توریست ها
1- تامین تدابیر قانونی علیه کسانی که به حقوق توریست ها تجاوز کنند و تضمین تساوی حقوق بین توریست ها و شهروندان در دعاوی حقوقی
 
2-  حمایت از حقوق توریست را در قالب قوانین دفاع از حقوق مصرف کننده تدوین و اجرا کند . این قوانین از جمله باید ناظر بر روابط زیر باشند:
-  توریست های منفردی که با آژانس های تورگردان و اماکن توریستی قرارداد منعقد می کنند.
-  گروههای تور که با یک شرکت تور گردان قرارداد منعقد می کنند.
-  در مورد توریست های منفرد و تورها، تدوین ضوابط و قیمت ها و نحوه انعقاد قرارداد با انگیزه حمایت از حقوق توریست ها ضروری است.
 
3- کمک رسانی پزشکی به توریست ها:
دولت ها باید خدمات پزشکی مورد نیاز توریست ها و قابل ارائه توسط موسسات دولتی و خصوصی را مشخص یا تعیین کرده و اطلاعات مربوط به این خدمات و موسسات را در اختیار آنها قرار دهند.
 
4-  فراهم آوردن امکان دسترسی توریست ها به نمایندگی های دیپلماتیک خود در کشور مقصد ، هنگامی که :
الف:  توریست نیازمند به دریافت کمک از کشور متبوع خود باشد.
ب:  توریست به دلایل بیماری یا حادثه نتواند با نمایندگی دیپلماتیک کشور متبوع خود تماس داشته باشد.
 
 5- بازگرداندن توریست
کشورها باید تدابیر لازم زیر را اتخاذ کنند .
الف : فراهم آوردن امکان بازگشت توریست ها به کشور مبدا ، در صورتی که توریست قربانی بلایا ی طبیعی، حادثه، و یا بیماری شده باشد و در نتیجه نتواند به کشورش باز گردد.
ب: فراهم آوردن امکان بازگرداندن جسد متوفی به کشور متبوع وی.